British Cycling transgenderbeleid: een vrouwencategorie op geboortegeslacht en een open categorie ernaast

Het British Cycling transgenderbeleid ging in mei 2023 volledig op de schop. Na een schorsing van ruim een jaar koos de Britse wielerbond voor een vrouwencategorie die is voorbehouden aan renners die bij de geboorte als vrouw zijn geregistreerd, met daarnaast een open categorie waarin iedereen mag starten. Daarmee liet een van de grootste nationale bonden ter wereld de hormoongrens los die jarenlang de norm was. Deze pagina legt uit wat er precies is besloten, hoe het zover kwam en wat het beleid in de praktijk betekent voor renners.

Wat British Cycling in mei 2023 besloot

Op 26 mei 2023 presenteerde British Cycling een nieuw Transgender and Non-Binary Participation Policy. Voor alle wedstrijden onder licentie van de bond gelden sindsdien twee categorieën. De vrouwencategorie is voorbehouden aan renners die bij de geboorte als vrouw zijn geregistreerd; daarnaast kunnen transgender mannen die nog niet met testosteron zijn begonnen in die categorie blijven rijden. De open categorie staat open voor iedereen: mannen, transgender vrouwen en non-binaire deelnemers.

Het besluit betekende een breuk met het model dat de internationale sport sinds 2015 hanteerde. Niet de hormoonwaarde van een individuele renner bepaalt voortaan de startplek, maar het geslacht bij de geboorte. De bond kondigde aan de regels later in 2023 in te voeren, zodat wedstrijdorganisatoren hun programma en inschrijvingen konden aanpassen. Wie de bredere context van dit soort besluiten wil volgen, vindt op de hub beleid en regels van sportbonden de vergelijkbare stappen die andere federaties zetten.

De aanloop: veertien maanden zonder beleid

De ommezwaai kwam niet uit het niets. In het voorjaar van 2022 stond de Britse renster Emily Bridges op het punt te starten bij de nationale omnium-kampioenschappen, in een deelnemersveld met olympisch kampioene Laura Kenny. Kort voor de wedstrijd bleek dat de internationale wielerunie UCI haar deelname niet kon goedkeuren, omdat zij nog als mannelijke renner geregistreerd stond. De start ging niet door en de zaak haalde wereldwijd het nieuws.

Enkele dagen later schortte British Cycling het eigen transgenderbeleid volledig op. De bond erkende daarmee publiekelijk dat de bestaande regels niet werkbaar waren en dat het vertrouwen in het systeem was weggevallen. Wat volgde was een evaluatie van ruim een jaar, waarin de bond sprak met renners, medisch deskundigen, clubs en belangenorganisaties. In die veertien maanden bestond er in feite geen beleid: transgender vrouwen konden niet aan wedstrijden in de vrouwencategorie deelnemen. De casus rond Emily Bridges was daarmee de directe aanleiding voor de herziening.

Het oude beleid: vijf nmol per liter en twaalf maanden

Tot april 2022 hanteerde British Cycling een variant van het model dat het Internationaal Olympisch Comite in 2015 had opgesteld. Een transgender vrouw kon in de vrouwencategorie starten als haar testosteronwaarde gedurende ten minste twaalf maanden onder een vastgestelde grens bleef. Die grens lag bij British Cycling op 5 nanomol per liter, de helft van de tien nanomol die het IOC oorspronkelijk aanhield.

Het idee achter zo'n grens was aantrekkelijk eenvoudig: testosteron werd gezien als de motor achter het prestatieverschil tussen mannen en vrouwen, dus wie die waarde omlaag brengt, brengt ook de prestatie omlaag. In de praktijk bleek dat model op twee punten te wringen. Ten eerste kon de bond de opgegeven waarden nauwelijks controleren buiten de reguliere dopingtests om. Ten tweede sloot de aanname niet aan bij wat het onderzoek liet zien over wat er na hormoontherapie werkelijk verandert.

Waarom de bond de hormoongrens losliet

De wetenschappelijke onderbouwing van het nieuwe beleid leunt op een reeks studies die tussen 2018 en 2021 verscheen. De review van Hilton en Lundberg in Sports Medicine (2021) vatte samen wat er bekend is over spierkracht en spiermassa na testosteronsuppressie: het verlies in het eerste jaar blijft beperkt tot enkele procenten, terwijl het verschil in kracht tussen mannen en vrouwen in de orde van dertig tot veertig procent ligt. Zweeds onderzoek van Wiik en collega's (2020) kwam tot vergelijkbare uitkomsten na twaalf maanden behandeling.

Daar komt bij dat een deel van het voordeel helemaal niet hormoongevoelig is. Lengte, botlengte, schouderbreedte, handgrootte, hartvolume en longcapaciteit veranderen na de puberteit niet meer wezenlijk. In het wielrennen, waar vermogen per kilogram lichaamsgewicht en absolute vermogenspieken de uitslag bepalen, telt dat zwaar mee. Over de vraag of dat voordeel ooit verdwijnt gaat het artikel over het blijvende fysieke voordeel na transitie; de rol van het hormoon zelf komt aan bod in het stuk over testosteron en sportprestatie.

British Cycling zelf formuleerde de conclusie voorzichtig maar duidelijk: het beschikbare onderzoek geeft geen basis om aan te nemen dat een testosteronverlaging het prestatieverschil wegneemt. Zolang die onzekerheid bestaat, aldus de bond, kan de eerlijkheid van de vrouwencategorie niet worden gegarandeerd met een grenswaarde.

De open categorie: hoe werkt die in de praktijk?

De open categorie is geen aparte competitie naast de bestaande wedstrijden, maar in feite de hernoemde mannencategorie waar iedereen mag starten. Dat is precies de constructie die sinds 2022 in meer sporten opduikt, van het zwemmen tot de triatlon. Het voordeel is dat niemand wordt uitgesloten van deelname; het nadeel is dat transgender vrouwen in de praktijk terechtkomen in een veld waarin zij zelden om de prijzen meedoen.

Critici wijzen erop dat een open categorie zonder eigen klassement, eigen prijzengeld en eigen kampioenschappen weinig meer is dan een naamsverandering. Voorstanders antwoorden dat het de enige oplossing is die zowel deelname als een beschermde vrouwencategorie mogelijk maakt. Die discussie loopt door alle sporten heen en is uitgewerkt in het artikel over de open categorie als uitweg.

Breedtesport en recreatieve ritten vallen erbuiten

Het beleid maakt een uitdrukkelijk onderscheid tussen wedstrijdsport en de rest. Voor niet-competitieve activiteiten, zoals begeleide clubritten, toertochten en de brede deelnameprogramma's van de bond, geldt de tweedeling niet. Daar kan iedereen meerijden in de categorie waarin hij of zij zich thuis voelt.

Die knip is bewust gelegd. British Cycling wil de drempel voor gewoon fietsen zo laag mogelijk houden en beperkt de strengere regels tot situaties waarin er iets te winnen valt: een titel, een podiumplaats, punten voor een ranglijst of een selectieplek. In de praktijk is de grens minder scherp dan hij lijkt, omdat veel amateurwedstrijden in Groot-Brittannie onder licentie worden verreden en dus wel onder de regeling vallen.

Reacties uit het peloton en daarbuiten

De reacties liepen ver uiteen. Vrouwelijke renners en campagnegroepen die zich hard hadden gemaakt voor een beschermde vrouwencategorie noemden het besluit een keerpunt: voor het eerst koos een grote bond openlijk voor duidelijkheid boven een hormoondrempel die niemand kon handhaven. Verschillende rensters hadden in de maanden daarvoor publiekelijk gezegd dat zij zich niet durfden uit te spreken uit angst voor de gevolgen voor sponsoring en selectie.

Aan de andere kant klonk scherpe kritiek. Emily Bridges en transgenderbelangenorganisaties noemden het beleid uitsluitend en betoogden dat het aantal transgender renners in de Britse wedstrijdsport zo klein is dat er geen aantoonbaar probleem bestond. Zij wezen ook op het risico dat renners die niet aan een verwacht uiterlijk voldoen, worden aangesproken op hun geslacht. British Cycling zei die zorg te erkennen en beloofde de regels toe te passen zonder deelnemers publiekelijk aan de kaak te stellen.

De UCI volgde twee maanden later

De internationale wielerunie UCI hanteerde op dat moment nog een hormoonmodel met een verlaagde grens en een langere wachttijd. Dat hield geen stand. In het voorjaar van 2023 won de Amerikaanse renner Austin Killips een UCI-etappekoers bij de vrouwen, wat wereldwijd tot discussie leidde. In juli 2023 besloot de UCI dat renners die een mannelijke puberteit hebben doorgemaakt niet langer in de vrouwencategorie mogen starten.

Daarmee kwamen het nationale en het internationale niveau binnen twee maanden op dezelfde lijn, iets wat in andere sporten jaren duurde. Hoe de UCI tot die stap kwam en welke regels er precies gelden, staat in het overzicht van het UCI-beleid in het wielrennen.

Wat het besluit betekent voor Nederland

Nederlandse renners merken het British Cycling-beleid alleen direct als zij in Groot-Brittannie starten. Indirect is het effect groter: het Britse besluit werd binnen Europa een referentiepunt voor bonden die hun eigen regels tegen het licht hielden. De KNWU en NOC*NSF hebben tot nu toe een terughoudender koers gevaren, waarbij het internationale reglement leidend is voor wedstrijden onder UCI-licentie en er voor de breedtesport ruimere afspraken gelden.

Wie het bredere Nederlandse plaatje wil zien, kan terecht bij de analyse van het beleid van NOC*NSF en de Nederlandse bonden. De juridische en bestuurlijke kant van dit soort beslissingen, inclusief de wetgeving waarop bonden zich baseren, wordt uitgebreider behandeld op transbeleid.nl over beleid en wetgeving.

De kern in het kort

• Sinds mei 2023 kent British Cycling bij wedstrijden een vrouwencategorie en een open categorie.
• De vrouwencategorie is voorbehouden aan renners die bij de geboorte als vrouw zijn geregistreerd.
• De testosterongrens van 5 nmol per liter is losgelaten als toelatingscriterium.
• Recreatieve, niet-competitieve activiteiten vallen buiten de regeling.
• De UCI nam in juli 2023 een vergelijkbaar besluit voor het internationale wielrennen.